Azərbaycanda ən ağır cəzalar bu əməllərə görə verilir
Azərbaycan qanunvericiliyində cəzalar yüngüldən ağıradək mərhələli şəkildə müəyyənləşdirilib.
Lakin bu pillənin ən yuxarı nöqtəsində yalnız bir cəza dayanır. Bu, ömürlük azadlıqdan məhrumetmədir. 1998-ci ildə ölüm hökmü ləğv edildikdən sonra məhz bu cəza ölkədə hüquqi baxımdan ən sərt sanksiya hesab olunur və yalnız xüsusi təhlükəli cinayətlər törədən şəxslərə tətbiq edilir.
Sfera.az bildirir ki, hüquqşünasların sözlərinə görə, məhkəmələr cəzanın ağırlığını müəyyən edərkən əsasən üç meyara diqqət yetirir. Bu sıraya insan həyatına vurulan zərər, dövlət təhlükəsizliyinə təhdid və cinayətin törədilmə forması daxildir. Yəni qəsdən, planlı, xüsusi qəddarlıqla və ya təkrar törədilən əməllər avtomatik olaraq daha ağır sanksiyaya səbəb olur.
Ən çox ömürlük həbs cəzası qəsdən adam öldürmənin ağırlaşdırıcı halları üzrə verilir. Bir neçə şəxsin öldürülməsi, sifarişli qətl, azyaşlının həyatına qəsd, xüsusi amansızlıq və ya terror məqsədilə törədilən qətllər məhkəmələr tərəfindən cəmiyyət üçün ən təhlükəli cinayətlər kimi qiymətləndirilir. Təcrübədə tək qətl hadisələri çox vaxt 14-18 il həbs cəzası ilə nəticələnsə də, qəddarlıq və ya çoxsaylı qurban olduqda hökm birbaşa ömürlük həbsə qədər yüksəlir.
Bu cəza yalnız qətllərlə məhdudlaşmır. Terror aktı nəticəsində insanların ölümü, girovların qətlə yetirilməsi və partlayışlarla müşayiət olunan hücumlar da eyni səviyyədə qiymətləndirilir. Dövlətə xəyanət, casusluq, düşmən tərəfə keçmə və müharibə dövründə mülki şəxslərə qarşı törədilən cinayətlər də ən ağır kateqoriyaya daxildir. Soyqırımı və insanlıq əleyhinə cinayətlər isə qanunvericilikdə birbaşa ömürlük həbs nəzərdə tutulan əməllər sırasındadır.
Ömürlük azadlıqdan məhrumetmə nəzəri olaraq insanın ömrünün sonuna qədər davam edir. Qanun 25 ildən sonra cəzanın yüngülləşdirilməsi və ya əfv üçün müraciət imkanını tanısa da, bu, avtomatik azadlığa çıxmaq demək deyil və praktikada çox nadir hallarda tətbiq olunub. Ömürlük həbsdən bir pillə aşağıda maksimum 20 ilədək azadlıqdan məhrumetmə dayanıb. Bu cəza adam öldürməyə cəhd, ağır bədən xəsarətinin ölümlə nəticələnməsi, silahlı quldurluq, dövlət çevrilişinə cəhd və mütəşəkkil narkotik dövriyyəsi kimi cinayətlərə görə verilir.
Praktikada məhkəmələrdə ən çox rast gəlinən maksimum həbs müddəti də məhz budur. Daha aşağı pillədə 15 ilədək həbs cəzası gəlir. Buraya zorakılıqla törədilən cinsi cinayətlər, adam oğurluğu, külli miqdarda rüşvət və mütəşəkkil dələduzluq daxildir. 10 ilədək həbs isə ağır xuliqanlıq, bıçaqlanma (ölüm olmadan), narkotik satışının nisbətən aşağı miqdarı və vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə hallarında tətbiq edilir.
Məhkəmə hökmünün sərtləşməsinə təsir edən əlavə amillər də var. Cinayətin planlı olması, təkrar törədilməsi, azyaşlıya qarşı yönəlməsi, qrup halında həyata keçirilməsi və ya müharibə şəraitində baş verməsi cəzanın maksimum həddə yaxınlaşdırılmasına səbəb olur. Beləliklə, Azərbaycan məhkəmə praktikasında ən ağır cəzalar əsasən insan həyatına birbaşa qəsd və dövlət təhlükəsizliyinə yönəlmiş əməllərə görə verilir. Hüquq sisteminin məntiqi isə sadədir, yəni zərər nə qədər böyük və geri dönməzdirsə, cəza da bir o qədər sərt olur.
Bəsti Rəfizadə
Sfera.az