Milad Yanğını: ABŞ-ın tarixi bir gecədə necə silindi?
1851-ci ilin Milad Gecəsində ABŞ Konqres Kitabxanasının alovlanması ilə tarixinin ən böyük mədəni fəlakətlərindən biri ilə üzləşdi. Diqqətsizlik, səhlənkarlığın və laqeydliyin kolleksiyaların və abidələrin kütləvi şəkildə itirilməsinə necə səbəb olduğunu və faciənin irsin qorunmasının vacibliyini yenidən düşünməyə necə məcbur etdiyini təsvir etməyə ehtiyac yoxdur. Bu yanğın demək olar ki, bütün millətin yaddaşını məhv etdi.
Sfera.az bildirir ki, Milad Gecəsindəki yanğın ABŞ-ın tarixi irsini demək olar ki, məhv edib.
O vaxtlar Vaşinqtonda Kapitoli binasında yerləşən Konqres Kitabxanasında baş verən yanğın, bütün kolleksiyasının təxminən üçdə ikisini təşkil edən 35.000-dən çox kitab və sənədi məhv etdi. Kitabxanada baş verən böyük yanğının hakimiyyəti ilk dəfə milli yaddaşın qorunması məsələsini ciddi şəkildə düşünməyə necə məcbur etdi.
Böyük Yanğından Əvvəl Kitabxananın Tarixi
Konqres Kitabxanasının Kapitolidə yerləşdiyi dövrdən bəri kolleksiyalar və abidələrlə bağlı böyük yanğınlar dəfələrlə baş verib. 1814-cü ildə Britaniya qoşunları binanı, içərisindəki kitablar və nadir əşyalarla birlikdə yandırıblar.
1812-ci il Britaniya-Amerika müharibəsindən sonra ABŞ-ın üçüncü prezidenti Tomas Ceffersonun şəxsi kitabxanası ən çox ziyan çəkib. Sonradan kitabxana xilas edilib və sağ qalan cildlər Konqres Kitabxanası üçün yeni kolleksiyalar yaratmaq üçün istifadə edilib.
Növbəti 35 il ərzində kitabxana müxtəlif əlyazma və çap cildləri toplayıb. Lakin sistemli problemlər və əmlakın təhlükəsizliyi və saxlanmasına qayğının olmaması və kolleksiyalara qarşı bu məsuliyyətsiz münasibət gözlənilən nəticəyə gətirib çıxardı.
24 dekabr 1851-ci il soyuq qış gecəsində naməlum səbəblərdən yanğın baş verdi və tez bir zamanda kitabxana zallarının taxta döşəmələrinə yayıldı. Kapitoli binasının özü o dövrdə böyük kitabxana kolleksiyalarını yerləşdirmək üçün nəzərdə tutulmamışdı.
Yanğından əvvəl Konqres Kitabxanası
Yanğın həddindən artıq sürətlə kitab rəflərinə yayıldı; kağız arxivləri, köhnə cildlər və əlyazmalar kül oldu. Hava şəraiti vəziyyəti daha da çətinləşdirdi: temperatur aşağı düşdü, yanğın şlanqları dondu və suya çıxış məhdudlaşdı.
Yanğınsöndürənlər praktik olaraq çılpaq əl ilə təbiətlə mübarizə apardılar. O vaxtkı ABŞ prezidenti Millard Fillmore da yanğınsöndürmə işlərinə qoşuldu və hökumət daha sonra hadisə ilə bağlı hərtərəfli araşdırmaya başladı.
Faciənin səbəbləri və Kolleksiyanın Bərpası
Rəsmi tapıntılara görə, yanğına baca sisteminin nasazlığı səbəb olub. Faciədən sonra aparılan araşdırma bir sıra sistemli problemləri - yanğından mühafizə sistemlərinin olmaması, kitabların odadavamlı arakəsmələri olmayan otaqlarda saxlanması, isitmə üçün açıq ocaq və sobalardan istifadə və bayram mövsümündə gecə təhlükəsizliyinin olmamasını aşkar etdi.
Daha sonra itkilərin daha çox olduğu məlum oldu - yanğın söndürüldükdən sonra 55.000 cilddən 35.000-i tamamilə məhv olmuşdu. Lakin fəlakətin miqyasına baxmayaraq, ABŞ Konqresi kitabxananı kiçiltmək əvəzinə, onu daha da böyük və təhlükəsiz etmək qərarına gəldi.
Bundan əlavə, araşdırma kolleksiyalar və onlarla əlaqəli saxlama şəraiti ilə bağlı əvvəllər aşkar edilmiş bir sıra problemləri aşkar etdi. Buna görə də, ABŞ və Avropada yeni kitabların alınması üçün maliyyə ayrıldı və bu da itirilmiş kolleksiyaları qismən bərpa etdi.
Kolleksiyanı doldurmaq üçün başqa bir seçim itirilmiş nüsxələri əvəz etmək üçün eyni nəşrlərin axtarışı və əldə edilməsi idi. Bundan əlavə, səlahiyyətlilər ayrıca, ixtisaslaşmış kitabxana məkanının yaradılmasını təmin etdilər ki, bu da nəticədə Konqres Kitabxanasının (indi Tomas Cefferson Binası kimi tanınır) ayrıca binasına çevriləcəkdi.
Kolleksiyalar və kitablar üçün yeni saxlama yerində yanğına davamlı materiallara, havalandırma sistemlərinə və müvafiq arxiv saxlama şəraitinə əlavə diqqət yetirildi. Tarixçilər əmindirlər ki, 1851-ci il yanğını ABŞ tarixində dönüş nöqtəsi idi - mədəni irs sistemli şəkildə qorunmasa, bir gecədə yox ola və hətta tək bir qığılcım belə bir millətin bütün yaddaşını məhv edə bilər.
Aynil