Dünyanın taleyini dəyişən qərar: Dolların maraqlı tarixi
11 iyul 1862-ci il ABŞ tarixində maliyyə sistemini kökündən dəyişən ən mühüm günlərdən biri hesab olunur. Həmin gün ABŞ Konqresi ölkənin ilk federal kağız pullarının çapına icazə verən qanunu qəbul etdi. Bu qərar təkcə ölkənin iqtisadi problemlərinin həllinə kömək etmədi, həm də sonradan ABŞ dollarının dünyanın ən nüfuzlu valyutasına çevrilməsinin əsasını qoydu.
Sfera.az xəbər verir ki, XIX əsrin ortalarında ABŞ ağır iqtisadi və siyasi sınaqlarla üz-üzə idi.
1861-ci ildə başlayan ABŞ Vətəndaş müharibəsi hökumətin xərclərini kəskin artırmışdı. Ordunun maliyyələşdirilməsi, silah və sursat alınması, hərbi əməliyyatların davam etdirilməsi üçün böyük məbləğdə vəsait tələb olunurdu. Mövcud qızıl və gümüş ehtiyatları isə bu xərcləri qarşılamaq üçün kifayət etmirdi.
Məhz bu səbəbdən Konqres 11 iyul 1862-ci ildə qəbul etdiyi qanunla ABŞ Xəzinədarlığına federal kağız pulların çapı və dövriyyəyə buraxılması səlahiyyəti verdi. Həmin əskinaslar "United States Notes" adlanırdı və ölkə üzrə qanuni ödəniş vasitəsi hesab olunurdu.
Bu qərar ABŞ tarixində dönüş nöqtəsi sayılır. Çünki həmin dövrə qədər dövriyyədə əsasən qızıl və gümüş sikkələr, həmçinin ayrı-ayrı bankların buraxdığı müxtəlif əskinaslar istifadə olunurdu. Bu isə ödəniş sistemində qarışıqlıq yaradır, müxtəlif ştatlarda fərqli banknotların etibarlılığı ilə bağlı problemlərə səbəb olurdu. Federal hökumətin vahid kağız pul buraxması ölkədə maliyyə sisteminin mərkəzləşdirilməsinə imkan verdi.
İlk federal əskinasların arxa hissəsi yaşıl rəngdə olduğu üçün onlar qısa müddətdə "Greenbacks" - yəni "Yaşıl dollarlar" adı ilə məşhurlaşdı. Bu ad sonrakı illərdə ABŞ dollarının qeyri-rəsmi simvollarından birinə çevrildi.
İlk buraxılış zamanı 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100, 500 və 1000 dollarlıq əskinaslar çap edilmişdi. Onların üzərində dövrün tanınmış dövlət xadimləri və milli simvollar əks olunurdu. Müasir dollarlarla müqayisədə həmin əskinaslarda təhlükəsizlik elementləri olduqca məhdud idi. Buna baxmayaraq, onlar iqtisadi dövriyyənin sabitləşməsində mühüm rol oynadı.
Tarixçilər bildirirlər ki, kağız dolların tətbiqi hökumətə müharibə dövründə əlavə maliyyə resursları yaratmağa imkan verdi. Bununla yanaşı, bu addım ABŞ-də vahid milli pul sisteminin formalaşmasına, sonrakı illərdə isə bank sektorunun və maliyyə bazarlarının sürətli inkişafına təkan verdi.
Sonrakı onilliklər ərzində dollar dəfələrlə yenilənib. Əskinasların dizaynı dəyişdirilib, saxtalaşdırmanın qarşısını almaq üçün su nişanları, təhlükəsizlik lentləri, mikroçap, rəng dəyişən mürəkkəb və digər müasir qoruyucu elementlər əlavə olunub.
Bu gün ABŞ dolları dünyanın əsas ehtiyat valyutası hesab edilir. Beynəlxalq ticarətin böyük hissəsi məhz dollarla aparılır, bir çox ölkələrin mərkəzi bankları valyuta ehtiyatlarının əhəmiyyətli hissəsini ABŞ dollarında saxlayırlar. Dollar həmçinin qlobal maliyyə bazarlarında və enerji ticarətində ən çox istifadə olunan valyutalardan biridir.
İqtisadçıların fikrincə, 1862-ci ildə qəbul edilən qərar yalnız ABŞ iqtisadiyyatının deyil, bütövlükdə dünya maliyyə tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri sayılır. Müharibə şəraitində qəbul edilən bu addım sonradan qlobal iqtisadi sistemin əsas sütunlarından birinə çevrilən ABŞ dollarının inkişaf yolunda həlledici mərhələ olub.
Firuzə Əliyeva