İnsanların 90%-nin sağ əlli işləməsinin səbəbi açıqlandı

Bəşəriyyətin təxminən 90%-i sağ əllə işləməyə üstünlük verir. Bu nisbətin min illərdir sabit qaldığını göstərən arxeoloji tapıntılar əl seçiminin təsadüfi olmadığını göstərir. Bəs bu universal asimmetriya haradan gəlir?

 

Sfera.az bildirir ki, London Universitet Kollecindən professor Kris MakManusun "Sağ Əl, Sol Əl" kitabında ətraflı şəkildə göstərildiyi kimi, əl seçimi beynin iki yarımkürəsi arasındakı ixtisaslaşma ilə birbaşa bağlıdır.

 Beynin sol yarımkürəsi dil, məntiq və ardıcıl emaldan məsuldur. Digər tərəfdən, sağ beyin məkan qavrayışı, yaradıcılıq və vahid düşüncədə üstündür.

 

Beynin sol yarısı bədənin sağ tərəfini idarə etdiyi üçün dil mərkəzinin sol beyində olması insanların əksəriyyətinin sağ əllərinə üstünlük verməsinə səbəb olur. Bu çarpaz əlaqə nitq və əl koordinasiyasını eyni beyin bölgəsində bir araya gətirir - bu, təkamül baxımından yüksək səmərəli bir tənzimləmədir.

 

Alimlər sol əlliliyin genetik əsaslarını araşdırarkən LRRTM1 genini kəşf ediblər.

 

Bu gen beyin inkişafı zamanı yarımkürələrarası əlaqələri tənzimləyir. Gendəki dəyişikliklər beynin asimmetrik inkişafına təsir göstərir və əl seçimini müəyyən edir.

 

Oksford Universitetinin tədqiqatına görə, sol əlli insanların 10%-nin sabit qalması bu xüsusiyyətin tamamilə mənfi cəhət olmadığını göstərir. Sol əlli insanlar yaradıcı düşüncə, problem həll etmə və idmanda fərqli yanaşmalarda üstünlüklərə malik ola bilərlər. Bəşər tarixi boyunca əl ixtisaslaşması sağ qalmağı asanlaşdırmışdır.

 

Alət düzəltmə, ovçuluq və sosial əməkdaşlıq kimi mürəkkəb tapşırıqlar üçün standart əl üstünlüyünün inkişaf etdirilməsi qruplarda işləməyi daha səmərəli etmişdir.

 

Antropoloqlar hətta 2 milyon il əvvəlki Homo habilis qalıqlarında sağ əl üstünlüyünə dair dəlillər müəyyən etmişlər. Bu, əl üstünlüyünün hətta danışıqdan əvvəlki dövrdə də mövcud olduğunu sübut edir.
Tarix boyu bir çox cəmiyyət sol əlli insanları "düzəltməyə" çalışmışdır.

 

20-ci əsrin ortalarına qədər Qərb cəmiyyətlərində sol əlli uşaqlar sağ əllərindən istifadə etməyə məcbur edilmişdir. Bu təcrübələr sol əlli insanların təbii beyin quruluşu ilə ziddiyyət təşkil etdiyi üçün öyrənmə çətinlikləri və kəkələmə kimi problemlərə səbəb olmuşdur.

 

Müasir nevroloji tədqiqatlar sübut etmişdir ki, əl üstünlüyü təbii beyin təşkilatının əksidir. Buna görə də, sol əlli uşaqların məcbur edilməməsi artıq qəbul edilmişdir.

 

Əl seçimi insan beyninin mürəkkəb təşkilatlanmasının ən bariz nümunələrindən biridir. Genetik, təkamül və mədəni amillərin birləşməsindən ibarət olan bu xüsusiyyət həm fərdi fərqlərimizi, həm də ortaq insan təbiətimizi əks etdirir.